تحلیل و بررسی آیین نامه مدیریت رفت‌وآمد کارکنان

ماده ۲: اهداف کمی و شیوه‌های جایگزین

این ماده مهم‌ترین بخش آیین‌نامه از نظر اثرگذاری بر کاهش سهم خودروی شخصی است، اما همزمان چند چالش جدی دارد.

چالش نخست: ابهام قانونی برای بانوان و اسکوتر برقی

بند «الف» ماده ۲، اسکوتر برقی را به عنوان یکی از شیوه‌های مجاز رفت‌وآمد معرفی کرده است. اما وضعیت حقوقی این وسیله برای بانوان روشن نیست. از یک سو، پلیس راهور تأکید کرده است که «هیچ تفاوتی بین اسکوتر، موتور برقی و سایر وسایل نقلیه موتوری وجود ندارد» و داشتن گواهینامه برای تردد با تمامی آنها الزامی است. از سوی دیگر، صدور مجوز قانونی برای گواهینامه بانوان همچنان در هاله ابهام به سر میبرد، در حالی که اظهارات پیشین پلیس، صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان را «طبق قوانین و موازین ممنوع» اعلام کرده بود.

این تناقض، یک خلأ حقوقی ایجاد کرده که بانوان را در استفاده از یکی از گزینه‌های اصلی حمل‌ونقل پاک با ریسک قانونی، جریمه یا توقیف وسیله روبه‌رو می‌کند. آیین‌نامه بدون حل این گره، بخش قابل توجهی از کارکنان را از یکی از گزینه‌های اصلی حمل‌ونقل پاک محروم می‌کند.

راهکار پیشنهادی: پیش از الزام اجرایی، دستگاه‌های متولی (وزارت کشور، قوه قضائیه و سازمان اداری و استخدامی) باید وضعیت حقوقی اسکوتر برقی را به‌صورت شفاف تعیین تکلیف کنند؛ از جمله تعریف رده‌بندی جدید برای وسایل نقلیه سبک و کم‌سرعت، تعیین الزام یا عدم الزام گواهینامه برای آنها و در صورت لزوم، پیش‌بینی مسیرهای مجاز و ضوابط تردد امن.

چالش دوم: خودروی اشتراکی و ظرفیت موجود پلتفرم‌ها

بند «پ» خودروی اشتراکی با حداقل سه سرنشین را مجاز دانسته، اما سازوکار اجرایی آن در آیین‌نامه مشخص نشده است. با این حال، ظرفیت فنی موجود قابل انکار نیست: پلتفرم‌هایی نظیر تپسی سرویس «باهمسفر» را با تمرکز بر سفر اشتراکی سازمانی ارائه می‌کنند و اسنپ نیز سرویس سفر اشتراکی را طراحی کرده است. مسئله اصلی، نحوه استفاده دستگاه‌های اجرایی از این ظرفیت از نظر قرارداد، بیمه، مسئولیت حقوقی و نحوه پرداخت است که در آیین‌نامه تعیین تکلیف نشده است.

راهکار پیشنهادی: سازمان اداری و استخدامی با همکاری وزارت اقتصاد و بیمه مرکزی، الگوی قراردادی مشخصی برای استفاده دستگاه‌ها از سرویس‌های کارپولینگ (Car Pooling) سازمانی یا همان سفر اشتراکی سازمانی تدوین کند؛ شامل تعیین متولی پرداخت یارانه سفر، چارچوب بیمه مسئولیت و الزامات حفاظت از داده‌های کارکنان.

چالش سوم: موانع توپوگرافیک برای دوچرخه

بند «الف» دوچرخه را به‌عنوان گزینه اصلی معرفی کرده، اما در کلان‌شهرهایی مانند تهران، شیب زمین یک محدودیت جدی است. اختلاف ارتفاع حدود ۹۰۰ متری میان شمال و جنوب تهران و شیب‌های ۵ تا ۱۰ درصدی در برخی مسیرها، استفاده از دوچرخه معمولی را دشوار کرده است.

راهکار پیشنهادی: به‌جای رویکرد یکسان، دوچرخه برقی به‌عنوان گزینه اولویت‌دار در مسیرهای شیب‌دار معرفی شود. تجربه داخلی نیز بر تقویت سیستم دوچرخه برقی در تهران تأکید دارد. همچنین می‌توان ترکیب «دوچرخه یا اسکوتر + حمل‌ونقل عمومی» را برای پاره‌سفرهای ابتدا و انتهای مسیر تشویق کرد.