ابطال بخشنامه ممنوعیت خرید تعهدات آموزش رایگان علوم پزشکی در دیوان عدالت اداری؛ آزادسازی مدرک با پرداخت هزینه قانونی شد

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۵/۳/۵      شماره دادنامه: ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۰۵۴۷۲۱۵

شماره پرونده: ۰۳۰۲۰۴۴ ـ ۰۳۰۲۶۴۳ـ ۰۳۰۱۴۲۰ ـ ۰۳۰۱۶۳۹ ـ ۰۳۰۱۶۴۷ ـ ۰۳۰۱۴۹۵ـ۰۳۰۱۴۸۰ ـ۰۳۰۱۴۹۳ـ ۰۳۰۲۴۶۶

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکیان: آقایان و خانم ها فرهاد محمدی، ربیع فلاحی، حمیدرضا خلعتی، محمد قدیری فرد، شفق رادفر، آیدا محمدی، فاطمه درویش نیا با وکالت آقای حامد درویش نیا

طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره ۵۰۰/۳۰۶۱/د مورخ ۱۴۰۳/۵/۳ معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

گردش کار: آقای فرهاد محمدی ابطال بخشنامه شماره ۵۰۰/۳۰۶۱/د مورخ ۱۴۰۳/۵/۳ معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و ابطال نامه های شماره ۱۰۷/۳۵۴۰/د مورخ ۱۴۰۳/۴/۳۱ مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و ۵۲۱/۱۹۹۲/د مورخ۱۴۰۳/۴/۲۳ رئیس مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت، درمان و

آموزش پزشکی، آقای حامد درویش نیا به وکالت از خانم فاطمه درویش نیا به غیر از ابطال بخشنامه شماره ۵۰۰/۳۰۶۱/د مورخ ۱۴۰۳/۵/۳ معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ابطال نامه شماره ۱۰۷/۳۵۴۰/د مورخ ۱۴۰۳/۴/۳۱ مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر شاکیان فقط ابطال بخشنامه شماره ۵۰۰/۳۰۶۱/د مورخ ۱۴۰۳/۵/۳ معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را به موجب دادخواست های جداگانه ای خواستار شده اند و در جهت تبیین خواسته اجمالاً به طور خلاصه اعلام کرده اند که:

“معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، مطابق پاراگراف آخر بند ۳ بخشنامه شماره ۵۰۰/۳۰۶۱/د ـ ۱۴۰۳/۵/۳؛ صدور اجازه امکان خرید کل تعهّدات آموزش رایگان یا قسمتی از آن را، ممنوع اعلام نموده است. قبلاً، مشاور معاون آموزشی وزارت مشتکی عنه، به موجب بخشنامه شماره ۷۲۳۱/۵۰۰/د مورخ ۱۳۹۸/۱۲/۱۳ ناظر به بند (یک) تصمیم مورخ ۱۳۹۸/۱۲/۹ کمیسیون عالی تعهّدات؛ با استنباط اشتباه و برخلاف قانون، تعهّدات آموزش رایگان اشخاص مشمول سهمیه مناطق ۲ و ۳ و سهمیه استانی را، مشروط به گذراندن تعهّدات، یک برابر در استان محل تعهّد و یک برابر دیگر آن در هر جای کشور، مقرّر نموده بود که به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۵۶۳۷۰۵ـ ۱۴۰۳/۳/۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری صلاحیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی محدود به تصمیم درخصوص اخذ تعهّد و لغو تعهّد بوده و تغییر کیفیّت نحوه انجام تعهّد و اعمال محدودیت یا ممنوعیت در تبدیل آن خارج از اختیار و صلاحیت وزارت مذکور، تشخیص داده شده است.

مطابق نص رأی شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۲۵۲۴۰۳۹ ـ ۱۴۰۲/۹/۲۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری انجام و ایفای تعهّد در قبال تحصیل رایگان است؛ مگر با امتناع متعهّد و نتیجتاً تبدیل تعهّد به پرداخت هزینه، بدل از تعهّد می باشد. به موجب ماده ۷ لایحه قانونی اصلاح مواد ۷ و ۸ قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب ۱۳۵۸/۷/۲۶ دانشجویانی که بخواهند از آموزش رایگان در دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی داخل کشور استفاده نمایند مکلّفند برابر مدتی که از تحصیل رایگان استفاده کرده اند در ایران خدمت نمایند. درصورت استنکاف از انجام تمام یا قسمتی از خدمت مذکور، باید هزینه تحصیلات رایگان را تمام یا به تناسب مدّتی که خدمت نکرده اند به دولت بپردازند. دانشجویانی که مایل به استفاده از تحصیلات رایگان نیستند، مکلّف به پرداخت شهریه و هزینه تحصیلی می باشند. همچنین به موجب مفاد ماده ۴ آیین نامه اجرایی، موضوع تبصره ماده ۷ مصوّب ۱۳۵۹/۳/۱۲ قانون مذکور؛ اشخاص مذکور اگر تمام یا قسمتی از خدمت مذکور را انجام ندهند باید هزینه تحصیلات خود را اعم از شهریه و کمک های دریافتی به طور کامل یا به تناسب عدم انجام خدمت، نقداً از طریق وزارت فرهنگ وآموزش عالی (وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) با رعایت تبصره ذیل ماده مرقوم، به دولت بپردازند.  با وحدت ملاک از آرای اخیرالذکر هیات عمومی دیوان عدالت اداری (مخصوصاً دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۵۶۳۷۰۵ـ ۱۴۰۳/۳/۸) مفاد لایحه قانونی شورای انقلاب و آیین نامه اجرایی آن؛ ممنوعیت مندرج در بخشنامه معترضٌ عنه، خارج از صلاحیت و اختیار وزارت مشتکیٌ عنه و مخالف اصول ۲۰ و ۳۶ و ۱۳۸ قانون اساسی، فاقد وجاهت اداری و مردود است. وزارت مشتکیٌ عنه با تنظیم بخشنامه ثانویه شماره ۳۰۶۱ـ۱۴۰۳/۵/۳ و با برداشت ناصحیح و مصادره به مطلوب از دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۵۶۳۷۰۵ـ ۱۴۰۳/۳/۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری، اقدام به تصویب و ابلاغ بخشنامه جدیدی مغایر دادنامه اخیرالذکر نموده و مقرّر داشته: امکان خرید کل تعهّدات یا قسمتی از آن وجود ندارد و تحویل دانشنامه و ریز نمرات، منوط به اجرای تعهّدات مبحوث عنه شده است. شورای عالی انقلاب فرهنگی، در جلسه هشتاد و هفتم مطابق مصوبه شماره ۳۰۹۲ـ ۱۳۶۵/۷/۲۱؛ در مقام اصلاح قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب ۱۳۵۸/۷/۲۶ (موضوع: تعیین میزان تعهّد و محل انجام آن براساس سهمیه مناطق جدید) اصولاً هیچ گاه متعرض امکان خرید تعهّدات مطابق ماده ۷ قانون صدرالذکر و ماده ۴ آیین نامه اجرایی آن، نبوده و تاکنون پرداخت هزینه آموزش رایگان و جبران هزینه های دولت، یکی از روش های تبدیل تعهّد ناشی از بهره مندی از مزایای آموزش رایگان، بوده است.

بنا به مراتب فوق ابطال مقرره های درخواستی را خواستاریم.”

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

“بخشنامه شماره ۵۰۰/۳۰۶۱/د مورخ ۱۴۰۳/۵/۳ معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

رئیس/ سرپرست دانشگاه / دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی…..

رئیس دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی

رئیس دانشگاه علوم پزشکی ارتش

رئیس دانشگاه شاهد

 رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا…(عج)

مدیرعامل سازمان انتقال خون

رئیس مؤسّسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی

رئیس انستیتو پاستور ایران

 رئیس مرکز آموزشی، درمانی و تحقیقاتی قلب و عروق شهید رجایی

رئیس دانشگاه تربیت مدرس

سلام علیکم؛

با عنایت به دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۵۶۳۷۰۵ مورخ ۱۴۰۳/۳/۸هیات عمومی دیوان عدالت اداری و با توجه به نظریه اداره کل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات طی نامه شماره ۱۰۷/۳۵۴۰/د مورخ ۱۴۰۳/۴/۳۱ در خصوص تعهّدات دانش آموختگان علوم پزشکی به استحضار می رساند تغییر در مدّت زمان و چگونگی ایفای تعهّد از سوی متعهّدین، صرفاً در صلاحیت مرجع تصویب کننده مقرره فوق الذکر بوده و كمیسیون عالى تعهّدات وزارت بهداشت، فاقد صلاحیت برای اتخاذ تصمیم در کاهش یا افزایش میزان تعهّدات است، لذا مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص تعهّدات مشمولین آموزش رایگان با شماره مصوبه ۱۵۹ به شماره ابلاغ ۳۰۹۲/دش (هشتاد و هفتمین جلسه شورا) به قوّت خود باقی و بر آن تأکید شده است. بنابراین به موجب استنادات اعلام شده، در خصوص تعهّدات پذیرفته شدگان علوم پزشکی مشمول آموزش رایگان موارد زیر را تصریح و اعلام می دارد:

۱ـ پذیرفته شدگان رشته های مختلف علوم پزشکی که با استفاده از سهمیه مناطق (به جز سهمیه ۱) و عشایر در دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی پذیرفته می شوند، به دلیل امتیازاتی که در پذیرش سهمیه ای از آن برخوردار شده اند متعهّد هستند که در همان منطقه یا منطقه محروم تر به مدّت حداقل دو برابر دوره تحصیل دانشگاهی مطابق ضوابط رشته های تحصیلی خدمت نمایند.

 ۲ـ پذیرفته شدگان رشته های مختلف علوم پزشکی با استفاده از سهمیه منطقه یک و سایر سهمیه ها (به غیر از موارد مذکور در بند یک) در دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی پذیرفته می شوند، متعهّد هستند که به مدت یک برابر طول دوره تحصیل دانشگاهی، در کشور خدمت کنند.

 ۳ـ شایان ذکر است مطابق ماده ۶ قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوّب ۱۳۷۵ مجلس شورای اسلامی، تحویل مدرک تحصیلی و ریزنمرات و صدور هرگونه تأییدیه تحصیلی و گواهینامه برای مشمولانی که خدمت موضوع این قانون را انجام نداده یا معافیت دریافت ننموده باشند، ممنوع است.

به استناد موارد فوق، وزارت بهداشت مجاز به اتّخاذ تصمیم در کاهش یا افزایش میزان تعهّدات موضوع مصوبه ۳۰۹۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی (یا صدور اجازه امکان خرید کل تعهّدات یا قسمتی از آن) نبوده و بر این اساس آزادسازی مدارک تحصیلی دانش آموختگان علوم پزشکی، صرفاً بر اساس مصوبات مذکور و منوط به اجرای کامل تعهّدات آنان می باشد.

بدیهی است مسؤلیّت اجرای صحیح این بخشنامه بر عهده رئیس دانشگاه /دانشکده می باشد.

ـ دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی”.

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۱۰۷/۸۲۹ مورخ ۱۴۰۴/۳/۱۰ توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است:

“وفق قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوّب سال ۱۳۶۷ تدوین و ارائه سیاست ها، تعیین خط مشی ها و نیز برنامه ریزی برای فعالیت های مربوط به تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی و تأمین بهداشت عمومی و ارتقاء سطح آن از طریق اجرای برنامه های بهداشتی و برنامه ریزی به منظور توزیع متناسب و عادلانه نیروی انسانی و سایر امکانات کشور با تأکید اولویت برنامه های بهداشتی و رفع نیاز مناطق محروم و نیازمند، برعهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می باشد. همچنین برابر بند ۷ـ۱ سیاست های کلّی سلامت نیز تولیت نظام سلامت بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرارگرفته است. به موجب ماده ۷ لایحه قانونی اصلاح مواد ۷ و۸ قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب سال ۱۳۵۸ «دانشجویان و هنرجویانی که بخواهند از آموزش رایگان در دانشگاه ها و مؤسّسات  آموزش عالی داخل کشور استفاده نمایند مکلّفند برابر مدّتی که از تحصیل رایگان استفاده کرده اند در ایران خدمت نمایند. درصورت استنکاف از انجام تمام یا قسمتی از خدمت مذکور باید هزینه تحصیلات رایگان را تمام یا به تناسب مدّتی که خدمت نکرده اند به دولت بپردازند. دانشجویان و هنر جویانی که مایل به استفاده از تحصیلات رایگان نیستند مکلّف به پرداخت شهریه و هزینه تحصیلی می باشند.» همچنین مطابق تبصره ماده یاد شده «آیین نامه مربوط به احتساب هزینه تحصیلات عالی و نحوه خروج از کشور افراد مذکور و نیز نحوه اشتغال آنان از طرف وزارت فرهنگ و آموزش عالی تهیه و پس از تصویب هیات وزیران اجرا خواهد شد». مطابق ماده یک آیین نامه اجرایی تبصره ماده ۷ قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی، دانشجویان دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی و هنرجویان مؤسّسات آموزش عالی هنری که از تحصیلات رایگان موضوع قانون اصلاح ماده هفت قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیلی اطفال و جوانان ایرانی استفاده می کنند مکلّفند برابر مدّت تحصیل رایگان خود در ایران خدمت نمایند. مطابق تبصره یک ماده فوق، دانشجویان و هنر جویان مذکور در این ماده که مایل به استفاده از تحصیلات رایگان نیستند باید شهریه و هزینه تحصیلی اعلام شده از طرف وزارت فرهنگ و آموزش عالی را هنگام ثبت نام به محل تحصیل خود بپردازند. همچنین به موجب تبصره ۲ ماده یاد شده شهریه دانشجویان و هنر جویان مشمول تحصیلات رایگان در هر دانشگاه یا مؤسّسه آموزش عالی پس از بررسی وزارت فرهنگ و آموزش عالی تعیین و پرداخت خواهد شد و افزایش یا کاهش آن نیز با وزارت مذکور خواهد بود. متعاقباً براساس مصوبه شماره ۳۰۹۲/دش مورخ ۱۳۶۵/۷/۲۱ شورای عالی انقلاب فرهنگی، اعلام می گردد پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی امتحان گزینش سال تحصیلی ۱۳۵۵و ۱۳۶۶ و سال های بعد از آن که با استفاده از سهمیه مناطق (به جز سهمیه منطقه یک) و عشایر در مؤسّسات آموزش عالی پذیرفته می شوند، به دلیل امتیازات سهمیه ای که از آن برخوردار شده اند متعهّد می شوند که در همان منطقه یا منطقه محروم تر به مدّت دو برابر مدّت تحصیل دانشگاهی مطابق ضوابط رشته های تحصیلی خدمت نمایند. متعهّدین بهره مند از سهمیه مناطق موظّف می باشند به میزان یک برابر مدّت تحصیل در مناطق مورد تعهّد خدمت نموده و مابقی تعهّدات خدمتی را براساس قانون تأمین امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی به اتمام رسانند. طبق بند دو مصوبه مزبور پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی امتحان گزینش سال تحصیلی ۱۳۶۶ـ ۱۳۶۵ و بعد از آن که با استفاده از سهمیه منطقه یک و سایر سهمیه (به غیر از موارد مذکور در بند یک) در مؤسّسات آموزش عالی پذیرفته می شوند به مدّت یک برابر طول دوره تحصیلی دانشگاهی در مناطقی که هریک از ارگانهای ذی ربط تعیین می نمایند خدمت کنند. بنابراین از تاریخ مذکور پذیرش در دانشگاه ها و تعهّدات پذیرفته شدگان براساس مصوبه یاد شده بوده است و با توجه به این که براساس ضوابط آموزشی وزارت بهداشت شرکت کنندگان در آزمون سراسری بر اساس محل اخذ مدرک تحصیلی سه سال آخر دوره متوسطه به جز سهمیه عام (منطقه یک) به منظور تأمین پزشک کشور امتیازاتی با عنوان سهمیه مناطق ۲ و ۳ برای این دسته از پذیرفته شدگان قائل شده است که طبق مصوبه ۳۰۹۲ مورخ ۱۳۶۵/۷/۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی به اشخاصی که با استفاده از سهمیه منطقه ۲ و ۳ در کنکور سراسری شرکت می نمایند (براساس ضوابط مربوط به تقسیم بندی سهمیه ها) علاوه بر تعهّدات شرعی و اخلاقی که برعهده دارند به دلیل امتیازاتی که در پذیرش سهمیه ای که از آن برخوردار شده اند طبق بند یک مصوبه فوق، متعهّد می شوند که پس از گذراندن دوره تحصیلی در مقطع و رشته ای که پذیرفته شده اند به مدّت دو برابر مدّت تحصیل در هر یک از نقاط ایران (به تشخیص سازمان های ذی ربط) نسبت به ایفای تعهّد خود اقدام نمایند. از آنجا که نظر مقنّن در برقراری سهمیه مناطق، خدمت در مناطقی است که از سهمیه آن استفاده کرده اند و استخدام و یا جذب ایشان در واحدهای تابعه دانشگاه/ دانشکده های علوم پزشکی مورد نظر نبوده، لذا این پذیرفته شدگان مکلّف به انجام تعهّدات به شرح فوق اعم از دولتی، عمومی غیردولتی، خصوصی و خیریه می باشند، فلذا اعلام عدم نیاز به متعهّدین یاد شده امکان پذیر نبوده و متعهّدین قانوناً مکلّف به ایفای تعهّدات به میزان دو برابر در استان مورد تعهّد یا منطقه محروم تر می باشند. مشاور و معاون آموزشی وزارت بهداشت براساس سیاست ها و تصمیم مورخ ۱۳۹۸/۹/۱۲ کمیسیون  عالی تعهّدات این وزارتخانه اقدام به ابلاغ بخشنامه شماره ۵۰۰/۷۲۳۱/د مورخ ۱۳۹۸/۱۲/۱۳ نموده که به موجب آن اعلام شده دانش آموختگان دانشگاه های علوم پزشکی که از سهمیه منطقه ۲ و ۳ استفاده نموده اند موظّف می باشند یک برابر مدت تحصیل را در منطقه قبول شده یا محروم تر خدمت نمایند و یک برابر بعدی را براساس قانون مرتبط با آموزش رایگان (مواد ۷ و ۸ لایحه قانونی اصلاح مواد ۷ و۸  قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی) در هرکجای کشور خدمت نمایند و یا نسبت به پرداخت هزینه استنکاف از خدمت خود اقدام تا نسبت به آزاد سازی مدرک تحصیلی آنان اقدام گردد.

با طرح شکایت از مصوبه یاد شده در دیوان عدالت اداری، آن هیات در تاریخ ۱۴۰۳/۳/۸ به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۵۶۳۷۰۵ اعلام می نماید، بخشنامه شماره ۵۰۰/۷۲۳۱/د مورخ ۱۳۹۸/۱۲/۱۳ مشاور معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ناظر بر بند یک تصمیم مورخ ۱۳۹۸/۹/۱۲ کمیسیون عالی تعهّدات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از حدود اختیار و صلاحیت مرجع وضع کننده آن و خلاف قانون بوده و ابطال می گردد. لذا از آنجایی که مصوبه ۳۰۹۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوّب۱۳۶۵/۷/۲۱ مؤخّر بر ماده ۷ لایحه قانونی اصلاح مواد ۷و۸ قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب سال ۱۳۵۸ بوده و در آن هیچ گونه تصریحی درخصوص خرید یا تبدیل تعهّد بیان نگردیده و صرفاً در بند ۲ آن به تعهّدات آموزش رایگان اشاره شده است و هدف مرجع تصویب کننده، انجام تعهّد به میزان ۲ برابر مدّت تحصیل برای دانش آموختگانی است که از سهمیه منطقه ۲ و ۳ می باشد و انجام یک برابر تحصیل برای دانش آموختگان سهمیه منطقه یک می باشند و دانش آموختگان این سهمیه ها به منظور آزادسازی مدرک تحصیلی و

ریز نمرات ملزم به انجام تعهّد یاد شده در منطقه پذیرفته شده یا محروم تر می باشند و با عنایت به این که هر گونه اتّخاذ تصمیم در خصوص خرید تعهّدات یاد شده برعهده مرجع مصوّب یعنی شورای عالی انقلاب فرهنگی می باشد، لذا بخشنامه مورد اعتراض ابلاغ گردید. بنابراین از آنجا که این وزارتخانه مجاز به اتّخاد تصمیم در کاهش یا افزایش میزان تعهّدات موضوع مصوبه ۳۰۹۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی (خرید کل تعهّدات یا قسمتی از آن) نبوده و بر این اساس آزادسازی مدارک منوط به اجرای کامل آن می باشد. ضمناً هدف قانونگذار از برقراری سهمیه های مختلف در آزمون سراسری پذیرش دانشجویان و تحصیل به صورت بهره مندی از آموزش رایگان و ارائه کمک های حمایتی دولت جهت تحصیل در رشته های علوم پزشکی، تربیت نیروی انسانی مورد نیاز کشور، توزیع عادلانه نیروی انسانی و بهره مندی همه آحاد جامعه خصوصاً مناطق کم برخوردار از خدمات دانش آموختگان علوم پزشکی بوده است.

با عنایت به این که بخشنامه مورد شکایت برخلاف ضوابط و مقرّرات صادر نگردیده است، صدور رأی به رد شکایت مورد تقاضا است.”

درخصوص خواسته دو نفر از شاکیان (آقای فرهاد محمدی، خانم فاطمه درویش نیا با وکالت آقای حامد درویش نیا) مبنی بر ابطال نامه های شماره ۱۰۷/۳۵۴۰/د مورخ ۱۴۰۳/۴/۳۱ مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات و ۵۲۱/۱۹۹۲/د مورخ ۱۴۰۳/۴/۲۳ رئیس مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاون قضایی در امور هیات عمومی و هیات های تخصصی دیوان عدالت اداری و در اجرای ماده ۸۵ قانون دیوان عدالت اداری با توجه به این که نامه شماره ۵۲۱/۱۹۹۲/د مورخ ۱۴۰۳/۴/۲۳ رئیس مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مقام اخذ استعلام از اداره کل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات معاونت حقوقی و امور مجلس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درخصوص نحوه اجرای دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۵۶۳۷۰۵ مورخ ۱۴۰۳/۳/۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری بوده و نامه شماره ۱۰۷/۳۵۴۰/د مورخ ۱۴۰۳/۴/۳۱ مدیر کل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات معاونت حقوقی و امور مجلس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز در مقام پاسخ به استعلام موضوع نامه صدرالذکرصادر شده و با این وصف نامه های مورد اعتراض متضمّن هیچ گونه حکم الزام آور حقوقی و از مصادیق آیین نامه ها و سایر نظامات و مقرّرات مندرج در بند یک ماده ۱۲ قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲ نمی باشد، لذا به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۰۳۰۰۹۷۵ مورخ ۱۴۰۵/۲/۱۴ قرار رد شکایت صادر کرد.

رسیدگی به بخشنامه شماره ۵۰۰/۳۰۶۱/د مورخ ۱۴۰۳/۵/۳ معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دستورکار جلسه هیات عمومی قرارگرفت.

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ۱۴۰۵/۳/۵ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیات عمومی

با توجّه به مجوّز قانونی مندرج در ماده ۷ قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوّب سال ۱۳۵۸ که مقرّر می دارد: «دانشجویان و هنرجویانی که بخواهند از آموزش رایگان در دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی داخل کشور استفاده نمایند مکلّفند برابر مدتی که از تحصیل رایگان استفاده کرده اند در ایران خدمت نمایند. در صورت استنکاف از انجام تمام یا قسمتی از خدمت مذکور باید هزینه تحصیلات رایگان خود را اعم از شهریه و کمک های دریافتی به طور کامل یا به تناسب مدتی که خدمت نکرده اند به دولت بپردازند. دانشجویانی که مایل به استفاده از تحصیلات رایگان نیستند مکلّف به پرداخت شهریه و هزینه تحصیلی می باشند»، بنابراین اعلام ممنوعیت آزادسازی مدارک تحصیلی دانش آموختگان علوم پزشکی بدون اجرای کامل تعهّدات آنان برخلاف تصریح قانونگذار بوده و مصوبه شماره ۳۰۹۲ مصوّب سال ۱۳۶۵ شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز حکمی درخصوص امکان یا عدم امکان خرید تعهدات خدمت صادر نکرده و صرفاً به افزایش میزان تعهّد پرداخته است. با توجه به مراتب فوق، بخشنامه شماره ۵۰۰/۳۰۶۱/د مورخ ۱۴۰۳/۵/۳ معاونت آموزشی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی با موضوع نحوه ایفای تعهّدات پذیرفته شدگان علوم پزشکی مشمول آموزش رایگان خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ ابطال می شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی