مرخصی زایمان و بارداری بانوان و مرخصی تشویقی پدران برای تولد فرزند

مرخصی زایمان و بارداری بانوان و مرخصی تشویقی پدران برای تولد فرزند

نویسنده: مصطفی علیمحمدی
ایمیل: mustafa.alimohammadi@gmail.com

مجله کارگزینی – به منظور شناخت بهتر امتیازات قانونی مادران و پدرانی که به تازگی صاحب فرزند می‌شوند، جدول خلاصه‌ای از موارد مرتبط با موضوع مرخصی بارداری و زایمان بانوان و همچنین مرخصی تشویقی پدران برای تولد فرزند به همراه مستندات مربوطه در سه بخش؛ تهیه و تنظیم گردید. تکمیل موارد با نظرات سازنده شما به غنی شدن هرچه بیشتر این نگارش کمک خواهد کرد.

فهرست مطالب

هشدار: گردآوری مطالب و جدول‌های این صفحه (و تمامی مطالب اختصاصی سایت) حاصل ساعت‌ها کار تیم کارشناسی مجله کارگزینی (kargozin.com) است. هرگونه بازنشر بدون ذکر منبع و لینک مستقیم به صفحه مربوط، پیگرد قانونی خواهد داشت.

جدول موارد مرتبط با موضوع مرخصی بارداری و زایمان بانوان و مرخصی تشویقی پدران برای تولد فرزند

عنوان	تولد فرزند
عنوان	مادر	پدر
مرخصی	مرخصی زایمان (9) ماه برای یک فرزند و (12) ماه برای دو فرزند دوقلو و بالاتر {بند (الف) ماده (17) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت}	دو هفته یا 14 روز {مشروط به اشتغال خانم براساس دادنامه شماره 1920 مورخ 1393.12.04}
امکان ذخیره مرخصی زایمان و تشویقی تولد فرزند پدران	وجود ندارد	وجود ندارد
تاریخ شروع مرخصی	از روز تولد فرزند (در صورت درخواست مادر، تا دوماه از اين مرخصي برای ماه‌هاي پاياني بارداري قابل استفاده است)	از روز تولد فرزند
وضعیت پرداخت حقوق و مزایا	پرداخت کامل حقوق و فوق‌العاده‌های مربوطه (در قوانین مختلف این اقلام متفاوت می‌باشد.)	-سکوت قانون‌گذارو عدم مصداق-
مسئول پرداخت حقوق و مزایا	در بخش دولتی بر عهده دستگاه مربوط و در بخش غیر دولتی بر عهده سازمان تامین اجتماعی	-سکوت قانون‌گذارو عدم مصداق-
وضعیت پرداخت رفاهیات	رفاهیات منصرف از حقوق و فوق‌العاده‌های مربوطه در اقلامی که نیازمند حضور فیزیکی شاغل در محل کار است همچون سرویس رفت و آمد، سلف سرویس، مهدکودک و … می‌باشد و دستگاه اجرایی تکلیفی برای پرداخت آن ندارد، ولیکن در صورت وجود اعتبار لحاظ پرداخت آن شایسته‌تر می‌باشد.	علی‌رغم سکوت قانون‌گذار، عرف دستگاه های اجرایی به این شکل است که پاداش فرزندآوری در قالب رفاهیات پرداخت می‌شود.
نحوه ارزیابی عملکرد	اگر مرخصی استفاده شده کمتر از 6 ماه در سال باشد از باقی عملکرد در سال نمره تعیین می‌گردد. اگر مرخصی استفاده شده بیشتر از 6 ماه در سال باشد از نمره عملکرد سال قبل تعیین می‌گردد. اگر مستخدم تازه استخدام باشد نمره سال بعد برای ارزیابی تعیین می‌گردد.	-سکوت قانون‌گذارو عدم مصداق-
ادامه مرخصی در صورت فوت فرزند	امکان‌پذیر نمی‌باشد ولیکن امکان استفاده از 3 ماه مرخصی معذوریت امکان‌پذیر است	-سکوت قانون‌گذارو عدم مصداق-
امکان دورکاری	حداقل به مدت (4) ماه در دوران بارداری برای مشاغل دارای این امکان {بند (پ) ماده (17) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت}	-سکوت قانون‌گذارو عدم مصداق-
امکان ذخیره مرخصی استحقاقی در طول مرخصی زایمان	آن بخش از مرخصی دوران بارداری و زایمان که به عنوان مرخصی معذوریت (نوعی مرخصی استعلاجی) تا سقف (4) ماه {2.5 روز مرخصی ضربدر 4 ماه} برای تولد یک قلو و بدون محدودیت برای تولد دوقلو و بالاتر و با تایید پزشک استفاده می‌گردد تا سقف مرخصی قابل ذخیره در سال {15 روز برای پرسنل تابع قانون مدیریت خدمات کشوری و 9 روز برای پرسنل تابع قانون کار} قابل ذخیره است.	-سکوت قانون‌گذارو عدم مصداق-
حفظ پست سازمانی	براساس ماده (31) آئین‌نامه مرخصی‌ها حفظ پست سازمانی در دوران مرخصی زایمان الزامی است.	-سکوت قانون‌گذارو عدم مصداق-
لحاظ در سابقه و تجربه	قابل لحاظ	قابل لحاظ
لحاظ در سابقه بیمه‌پردازی	قابل لحاظ	قابل لحاظ

قسمت الف)

مرخصی بارداری و زایمان برای بانوان

قانون حمايت از خانواده و جواني جمعيت (۱۴۰۰٫۰۷٫۲۴)

قانون حمايت از خانواده و جواني جمعيت در مجله کارگزینی

قانون حمايت از خانواده و جواني جمعيت

تاريخ تصويب:

1400.07.24

تاریخ ابلاغ:

1400.08.24

تاريخ اجرا:

1400.09.13

تاریخ روزنامه رسمي:

1400.08.27

ماده ۱۷ ـ احكام ذيل نسبت به همه مستخدمين و كاركنان در كليه بخشهاي دولتي و غيردولتي لازم الاجراء مي‌باشد:

الف ـ مدت مرخصي زايمان با پرداخت تمام حقوق و فوق العاده هاي مرتبط به نه ماه تمام افزايش يابد. در صورت درخواست مادر تا دوماه از اين مرخصي در ماه هاي پاياني بارداري قابل استفاده است. مرخصي مزبور براي تولد دو قلو و بيشتر، دوازده ماه مي باشد. در مواردي كه مرخصي زايمان موجب اخلال در كار بخش خصوصي گردد، پس از تأييد وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي هزينه تحميل شده توسط دولت جبران خواهد شد.

پ ـ اعطاي دوركاري به درخواست مادران باردار، حداقل به مدت چهارماه در دوران بارداري در مشاغلي كه امكان دوركاري در آنها فراهم است، الزامي است.

تصويب نامه در خصوص مدت مرخصي زايمان (يك و دوقلو) زنان شاغل در بخش هاي دولتي و غيردولتي و دو هفته مرخصي اجباري (تشويقي) همسران (۱۳۹۲٫۰۴٫۱۶)

تبصره (الحاقي 22ˏ02ˏ1400)– ماده (1)

سازمان تأمين اجتماعي موظف است نسبت به پرداخت حقوق و فوق ‌العاده‌ هاي مدت نه ماه تمام مربوط به مرخصي زايمان اقدام و هزينه هاي ناشي از اجراي آن را هر ساله به منظور پيش بيني در لوايح بودجه سنواتي به سازمان برنامه و بودجه كشور اعلام نمايد. در صورت عدم پيش بيني يا عدم تخصيص اعتبار، هزينه هاي مذكور با رعايت قوانين و مقررات مربوط به عنوان ديون دولت به سازمان تأمين اجتماعي در صورت‌ هاي مالي سازمان ياد شده لحاظ خواهد شد.

آئين‌نامه مرخصيها مصوب هيات وزيران (۱۳46٫07٫22)

ماده 19(اصلاحي 16ˏ03ˏ1375)ـ به مرخصي استعلاجي كه از چهار ماه تجاوز نمايد نسبت به‌ مدت زائد بر چهار ماه و به دوران مرخصي بدون حقوق و آمادگي بخدمت و تعليق و انفصال و خدمت زير پرچم و غيبت موجه مرخصي استحقاقي تعلق نميگيرد. معذوريت بانوان باردار كه وضع حمل آنان دوقلو به بالا باشد مشمول محدوديت چهار ماه موضوع اين ماده نمي‌باشد.

ماده 26 (اصلاحي 12ˏ06ˏ1374)ـ به بانوان باردار براي هر بار وضع حمل تا سه فرزند، سه ماه معذوريت و براي فرزند چهارم به بعد دو ماه معذوريت و براي وضع حمل دوقلو چهار ماه و براي وضع حمل دوقلو به بالا يك سال معذوريت با استفاده از حقوق و فوق العاده‌هاي مربوط داده مي‌شود. معذوريت وضع حمل جزو مرخصي استعلاجي محسوب مي شود و تشخيص تاريخ شروع آن بر عهده پزشك معالج است.

ماده 27(اصلاحي 16ˏ03ˏ1375)ـ به مستخدمي كه از مرخصي استعلاجي استفاده مي نمايد تا چهار ماه و در صورتي كه به علت ابتلا به بيماري صعب العلاج يا زايمان فرزندان توامان (وفق مفاد ماده (26) اصلاحي آيين نامه مرخصيها) مرخصي استعلاجي وي بيش از چهار ماه باشد، تا حداكثر يك سال حقوق و فوق العاده هاي مربوط و مورد بيماريهاي صعب العلاج در مدت زايد بر يك سال تا هنگامي كه مشمول ماده (79) قانون استخدام كشوري قرار نگرفته است فقط حقوق پرداخت مي‌گردد.

ماده 31(اصلاحي 16ˏ03ˏ1375)ـ جز مستخدمان موضوع ماده (26) اين آيين نامه حفظ پست ثابت سازماني مستخدمي كه از مرخصي استعلاجي استفاده ميكند بيش از چهار ماه الزامي نيست.

نظریه مشورتی امور مدیریت مشاغل و نظام‌های پرداخت سازمان اداری و استخدامی کشور درخصوص ادامه مرخصی زایمان در صورت فوت فرزند

نظریه مشورتی امور حقوقی و قوانین سازمان اداری و استخدامی کشور درخصوص ادامه مرخصی زایمان در صورت فوت فرزند

قسمت ب)

مرخصی تشویقی پدران برای تولد فرزند

باتوجه به پایان برنامه ششم توسعه و لازم الاجرا شدن برنامه هفتم پیشرفت از تاریخ 1403.05.03 عملاً مقرر ماده 103 برنامه ششم که مرخصی تشویقی تولد فرزند برای پدران را سه روز اعلام کرده بود نیز به پایان رسید و قانون اصلاح قوانين تنظيم جمعيت و خانواده و تصويب نامه در خصوص مدت مرخصي زايمان (يك و دوقلو) زنان شاغل در بخش هاي دولتي و غيردولتي و دو هفته مرخصي اجباري (تشويقي) همسران به دلیل سکوت قانونگذار در قانون حمايت از خانواده و جواني جمعيت مجدداً قابل استناد و استفاده خواهد بود مگر آنکه قانونگذار تمهیداتی دیگری بیندیشد.

براساس دادنامه شماره 1920 مورخ 1393.12.04 شرط استفاده پدران از مرخصی تشویقی تولد فرزند و یا زایمان همسر اشتغال خانم است و همچنین امکان انتقال یا استفاده این مرخصی در زمان دیگر میسور نمی‌باشد.

~~قانون تنظیم خانواده و جمعیت~~ (۱۳۷۲٫۰۲٫۲۶) لغو گردید.

~~قانون اصلاح قانون تنظيم خانواده و جمعيت~~ (۱۳۸۸٫۰۲٫۲۲) لغو گردید.

قانون اصلاح قوانين تنظيم جمعيت و خانواده (۱۳۹۲٫۰۳٫۲۰)

ماده واحده ـ از تاريخ لازم‌ الاجراء شدن اين قانون كليه محدوديت‌ هاي مقرر در قانون تنظيم خانواده و جمعيت مصوب ۱۳۷۲٫۰۲٫۲۶ و اصلاحات آن و ساير قوانين كه بر اساس تعداد فرزند براي والدين شاغل يا فرزندان آنان ايجاد شده است، لغو مي‌شود.

تبصره ۲ ـ به دولت اجازه داده مي‌ شود مرخصي زايمان مادران را به نه ماه افزايش دهد و همسر آنان نيز از دو هفته مرخصي اجباري (تشويقي) برخوردار شوند.

تصويب نامه در خصوص مدت مرخصي زايمان (يك و دوقلو) زنان شاغل در بخش هاي دولتي و غيردولتي و دو هفته مرخصي اجباري (تشويقي) همسران (۱۳۹۲٫۰۴٫۱۶)

۱– مدت مرخصي زايمان (يك و دو قلو) زنان شاغل در بخش هاي دولتي و غيردولتي نه ماه تمام با پرداخت حقوق و فوق العاده هاي مربوط تعيين مي شود. همسران افراد ياد شده نيز از دو هفته مرخصي اجباري (تشويقي) برخوردار مي‌شوند.

قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران (۱۳۹۵٫۱۲٫۱۴)

ماده ۱۰۳- الف – از تاريخ لازم الاجراء شدن اين قانون كليه مردان شاغل در قواي سه گانه، بخشهاي دولتي و عمومي غيردولتي كه صاحب فرزند مي شوند از سه روز مرخصي تشويقي برخوردار مي‌گردند.

قانون برنامه پنجساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران (۱۴۰۳٫۰۳٫۰۱)

ماده ۱۲۰-ت – از ابتداي سال ۱۴۰۳ تا زمان لازم الاجرا شدن اين قانون (۱۴۰۳٫۰۵٫۰3 یعنی بنابر ماده (۲) قانون مدنی، قوانین ١۵ روز پس از انتشار در روزنامه رسمی کشور، برای مجریان لازم الاجراء خواهد بود. بنابراین با توجه به اینکه قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ١٨ تیرماه ١۴٠٣ در روزنامه رسمی منتشر شده است، این قانون از روز سوم مردادماه سالجاری برای مجریان لازم الاجرا خواهد بود.)، قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مصوب ۱۳۹۵٫۱۲٫۱۴ با اصلاحات و الحاقات بعدي، معتبر است.

قانون برنامه پنجساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران

تاريخ تصويب:

1403.03.01

تاریخ ابلاغ:

1403.04.13

تاريخ اجرا:

1403.05.03

تاریخ روزنامه رسمي:

1403.04.18

تاریخ انتشار:

1403.04.18

قانون حمايت از خانواده و جواني جمعيت (۱۴۰۰٫۰۷٫۲۴)

ماده ۷۳ – به موجب اين قانون، قانون تنظيم خانواده و جمعيت مصوب ۱۳۷۲٫۰۲٫۲۶ با اصلاحات و الحاقات بعدي آن و ماده واحده قانون سقط درماني مصوب ۱۳۸۴٫۰۳٫۱۰ و محدوديت ‌هاي مربوط به تعداد فرزند در بند (۴) ماده (۶۸) قانون مديريت خدمات كشوري و ماده (۸۶) قانون تأمين اجتماعي مصوب ۱۳۵۴٫۰۴٫۰۳ نسخ مي‌گردد.

تایید دو هفته مرخصی پدران برای تولد فرزند در مجله کارگزینی

شرط استفاده از مرخصی دو هفته‌ای تشویقی مردان در زایمان، اشتغال همسر آن‌هاست

(دادنامه شماره ۱۹۲۰ مورخ 1393.12.04 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری)

رأی هیأت عمومی

در تبصره ۲ ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت خانواده مصوب سال ۱۳۹۲ مقرر شده است « به دولت اجازه داده می‌شود مرخصی زایمان مادران را به نه ماه افزایش دهد و همسر آنان نیز از دو هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار شوند.» نظر به این که مرخصی به افراد شاغل تعلق می‌گیرد و اشخاصی که شاغل نیستند اعطای مرخصی به آنها معنا ندارد و مرخصی زایمان نیز به زنان شاغل تعلق می‌گیرد که وضع حمل می‌کنند،

بنابراین حکم مقرر در تبصره ۲ ماده واحده مبنی بر این که همسر آنان نیز از ۲ هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار شوند ناظر بر مردان شاغلی است که همسر شاغل آنها وضع حمل کرده است با توجه به مراتب بند ۳ نامه شماره 14900.92.222 – 1392.08.29 رئیس امور حقوق و مزایا و مدیریت مشاغل معاونت وقت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور مبنی بر این که «کارکنانی که همسر آنان شاغل نبوده و خانه دار می‌باشند می‌توانند از مرخصی دو هفته تشویقی استفاده نمایند.» مغایر حکم پیش گفته مقنن است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود. با اعمال ماده ۲۳ قانون اخیرالذکر مبنی بر تسری ابطال مقرره مبحوثٌ عنه به زمان تصویب آن موافقت نشد.

رئیس هیأت عمومی‌دیوان عدالت اداری- محمدجعفر منتظری

نکته:

قانون توسط قانونگذار یعنی مجلس تدوین میگردد.

دولت و سازمان اداری و استخدامی و … بر اساس قانون مصویه و بخشنامه و دستورالعمل و آیین نامه و …. تدوین میکنند.

در خصوص مراتب نه قانون تاسیسی یا اولیه مجلس باطل شده است و نه مصوبه هیئت وزیران

نظریه مشورتی امور حقوقی سازمان اداری و استخدامی کشور درخصوص مرخصی دو هفته ای تولد فرزند پدران

نظریه مشورتی امور حقوقی معاونت امور مجلس وزارت تعاون درخصوص مرخصی دو هفته ای تولد فرزند پدران (تفسیر اشتباه)

نظریه مشورتی امور نظام‌های پرداخت و جبران خدمت سازمان اداری و استخدامی کشور درخصوص مرخصی دو هفته‌ای تولد فرزند پدران و مرخصی زایمان نه ماه مادران

بخشنامه رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور وقت درخصوص مرخصی زایمان مادران

قسمت ج)

سایر موارد

1. مرخصی زایمان در قانون تامین اجتماعی؛

‌ماده 67ـ بيمه شده زن يا همسر بيمه شده مرد در صورتيكه ظرف يكسال قبل از زايمان سابقه پرداخت حق بيمه شصت روز را داشته باشد ‌ميتواند بشرط عدم اشتغال بكار از كمك بارداري استفاده نمايد. كمك بارداري دوسوم آخرين مزد يا حقوق بيمه شده طبق ماده 63 ميباشد كه‌ حداكثر براي مدت دوازده ‌هفته جمعاً قبل و بعد از زايمان بدون كسر سه روز اول پرداخت خواهد شد.

‌قانون تأمين اجتماعي مصوب 1354,04,03 با اصلاحات و الحاقات بعدي

‌قانون تأمين اجتماعي مصوب 1354,04,03 با اصلاحات و الحاقات بعدي در مجله کارگزینی

2. مرخصی زایمان بانوانی که در فاصله 9 ماه بعد از تاریخ زایمان استخدام می‌شوند؛

نظریه مشورتی درخصوص مرخصی زایمان زنانی که تاریخ زایمان آنها، قبل از تاریخ استخدام باشد. در اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه مشورتی درخصوص مرخصی زایمان زنانی که تاریخ زایمان آنها، قبل از تاریخ استخدام باشد. در مجله کارگزینی

نظریه مشورتی درخصوص مرخصی زایمان زنانی که تاریخ زایمان آنها، قبل از تاریخ استخدام باشد

(نظریه شماره 7.1402.378مورخ 1402.08.17 اداره کل حقوق قوه قضائیه)

شماره پرونده: ۱۴۰۲-۶۹-۴۳۷۸

متن استعلام:

نظر به مفاد ماده ۶۷ قانون تأمین اجتماعی که مقرر میدارد بیمه شده زن یا همسر بیمه شده مرد در صورتی که ظرف یک سال قبل از زایمان سابقه پرداخت حق بیمه شصت روز را داشته باشد میتواند به شرط عدم اشتغال به کار از کمک بارداری استفاده نماید …» بند ۲ بخشنامه شماره 200.93.5271مورخ 1393.04.17معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور با این مضمون که در خصوص پرداخت غرامت دستمزد ایام بارداری و بیماری کارکنان رسمی و ثابت دستگاه‌های اجرایی که مشترک صندوق تأمین اجتماعی میباشند با توجه به تبصره ۳ ماده ۸۴ قانون مدیریت خدمات کشوری و با ملاحظه مفاد نامه شماره 5000.91.1120مورخ 1391.04.03 معاونت فنی و درآمد صندوق تأمین اجتماعی پرداخت حقوق و فوق العاده های ایام بارداری و بیماری کارکنان مذکور با رعایت مقررات مربوط به عهده دستگاه اجرایی ذیربط میباشد و با عنایت به ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، خواهشمند است درخصوص استحقاق برخورداری از مرخصی زایمان بانوان کارمند رسمی و ایضاً کارمندان پیمانی یا قراردادی جدید الاستخدام مشترک صندوق تأمین اجتماعی و یا بازنشستگی کشوری که تاریخ تولد فرزند ایشان قبل از تاریخ استخدام میباشد، اعلام نظر نمایید.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:

با توجه به ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب ۱۴۰۰ که به منظور حمایت از فرزندان بانوان شاغل و ایجاد فراغت کارکنان ذی ربط جهت رسیدگی به امور تربیتی و شخصی مربوط به زایمان وضع شده است، اقتضای حصول هدف مزبور شمول مقررات یاد شده نسبت به کلیه بانوانی است که در وضعیت زایمان و حمایت‌های قانونی ناشی از آن قرار دارند و لذا در فرضی که کارمند زن قبل از استخدام زایمان نموده باشد و سپس استخدام شود، مادام که مدت مرخصی مقرر قانونی از تاریخ زایمان تا استخدام منقضی نشده باشد کارمند مزبور نسبت به مدت باقی مانده از تاریخ استخدام استحقاق برخورداری از مرخصی یادشده را خواهد داشت.

3. پرداخت حقوق و مزایا در دوران بارداری بر عهده کیست؛

پرداخت حقوق و مزایای ایام مرخصی زایمان بر عهده دستگاه اجرایی است در مجله کارگزینی

تأکید بر لزوم پرداخت حقوق و مزایای ایام مرخصی زایمان به صورت کامل به مدت ۹ ماه

(بخشنامه شماره ۱۳۷۱۴۲ مورخ 1402.12.23 سازمان اداری و استخدامی کشور)

به معاونین محترم توسعه مدیریت و منابع و مدیران کل محترم حقوقی دستگاه های اجرایی

پرداخت حقوق و مزایای ایام مرخصی زایمان

باسلام و احترام؛

بررسی های صورت گرفته توسط دیوان محترم عدالت اداری نشان می دهد طی سال جاری، ۴۵۰ فقره پرونده با موضوع استنکاف از عدم پرداخت کامل مزایای متعلقه مرخصی زایمان توسط برخی از دستگاه‌های اجرایی، علیرغم تاکید قانونگذار، تشکیل شده که همین امر موجبات نارضایتی و تضییع حقوق اشخاص را فراهم نموده است.

در همین ارتباط تبصره ۲ ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب ۱۳۹۲ به دولت اجازه داده شده تا مرخصی زایمان مادران را به نه ماه افزایش دهد. همچنین هیأت وزیران نیز به موجب بند یک تصویب نامه شماره۹۲۰۹۱ت۴۶۵۲۷هـ مورخ 1392.04.19 مدت مرخصی زایمان مادران شاغل در بخش‌های دولتی و غیر دولتی را نه ماه تمام با پرداخت حقوق و فوق العاده های مربوط تعیین کرده است. قانونگذار بار دیگر در بند الف ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400.07.24 مقرر نمود؛

مدت مرخصی زایمان با پرداخت تمام حقوق و فوق‌العاده‌های مرتبط به نه ماه تمام افزایش یابد. در مواردی که مرخصی زایمان موجب اخلال در کار بخش خصوصی گردد پس از تأیید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی هزینه تحمیل شده توسط دولت جبران خواهد شد. از سویی آراء شماره ۷۵ مورخ 1394.01.31، ۳۳۶‏-۳۳۵ مورخ 1395.04.22، ۱۳۲۸ مورخ 1393.08.19 و ۳۰۵‏-۲۸۸ ‏-۳۰۷ مورخ1398.02.31 ، بر اعطای مرخصی زایمان همراه با پرداخت حقوق و مزایا به مدت نه ماه تصریح نموده است.

لذا با عنایت به مراتب فوق تدبیری اتخاذ فرمایید تا واحدهای ذیربط اقدامات لازم را در جهت اجرای قانون و آرای صادره اعمال نمایند.

مهدی یزدان پناه- معاون حقوقی، مجلس و استان‌ها

مستفاد از آراء وحدت رویه شماره ۱۳۲۸ مورخ 1393.08.169 و شماره ۲۸۸ الی ۳۰۵ و۳۰۷ مورخ 1398.02.31 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، پرداخت حقوق ومزایای مستخدم بیمه شده در دوران مرخصی زایمان، در بخش دولتی بر عهده دستگاه مربوط ودر بخش غیر دولتی بر عهده سازمان تامین اجتماعی است. (منبع)

با عنایت به تکلیف دستگاهها و شرکتهای دولتی به پرداخت حقوق ایام مرخصی زایمان، تکلیفی متوجه سازمان تأمین اجتماعی نیست

(رأی شماره ۱۳۲۸ مورخ ۱۹/۸/۱۳۹۳هیأت عمومی دیوان عدالت اداری)

رأی هیأت عمومی

اولاً: تعارض در آراء فوق‌الذکر محرز است.

ثانیاً: به موجب ماده ۲۶ آیین‌نامه مرخصی‌ها موضوع مواد ۵۰، ۴۹، ۴۸ و ۴۷ قانون استخدام کشوری که با توجه به سکوت قانون مدیریت خدمات کشوری، همچنان مبنای عمل در دستگاههای دولتی است، بر پرداخت حقوق و مزایای ایام مرخصی زایمان تأکید شده است و از سوی دیگر مطابق بند ۹ ماده ۲، تبصره ماده ۲۹ و ماده ۶۴ قانون تأمین اجتماعی، در مواردی که کارفرمایان طبق قوانین و مقررات دیگری مکلف باشند حقوق یا مزد بیمه شدگان را پرداخت کنند و با دریافت حقوق و مزایا توسط بیمه شده در این ایام، سازمان تأمین اجتماعی تکلیفی به پرداخت حقوق ایام مذکور را ندارد، لذا با عنایت به تکلیف دستگاهها و شرکتهای دولتی به پرداخت حقوق ایام مرخصی زایمان، تکلیفی متوجه سازمان تأمین اجتماعی نیست. ضمن آن که تبصره ۲ قانون اصلاح قانون تنظیم جمعیت و خانواده‌ها مصوب 1392.03.20 که بر اجازه دولت به اجرای تبصره مذکور مبنی بر افزایـش مدت مرخـصی زایمان از ۶ مـاه به ۹ ماه دلالت دارد نیـز مؤید تکلـیف دولـت به پرداخت حقوق و مزایای ایام مرخصی زایمان است. بنابراین رأی شعبه سوم به شماره دادنامه ۹۱۰۹۹۷۰۹۰۰۳۰۳۷۶۳ ـ 1391.12.06 در حدی که متضمن این استدلال است صحیح و موافق مقررات تشخیص می‌شود. این رأی به استناد بند ۲ ماده ۱۲ و ماده ۸۹ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری برای شعب دیوان عدالت اداری و سایر مراجع اداری مربوط در موارد مشابه لازم‌الاتباع است.

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ـ محمدجعفر منتظری

پرداخت حقوق و فوق العاده های ایام مرخصی زایمان 6 ماه تا 9 ماه زنان شاغل در بخش غیردولتی و خصوصی بر عهده سازمان تأمین اجتماعی است

(دادنامه شماره 288 الی 305 و 307 مورخ 1389.02.31 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری)

رأی هیأت عمومی

اولاً: تعارض در آراء محرز است.

ثانیاً: با توجه به اینکه در تبصره 2 قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب سال 1392 به دولت اجازه داده شده است مرخصی زایمان مادران را به 9 ماه افزایش دهد و هیأت وزیران نیز به موجب مصوبه شماره 92091؍ت465257هـ 1392.04.19 مدت مرخصی زایمان (یک و دوقلو) زنان شاغل در بخش های دولتی و غیردولتی 9 ماه تمام با پرداخت حقوق و فوق العاده های مربوط تعیین کرده است و هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نیز بـه موجب رأی شماره 225-224 مـورخ 1395.04.22 بند موصوف از مصوبه مذکور را ابطال نکرده است، بنابراین پرداخت حقوق و فوق العاده های مربوط در بخش غیر دولتی در مرخصی زایمان از 6 ماه به 9 ماه از حقوق مادران شاغل در بخش های غیردولتی است و از آنجا که هیأت عمومی دیوان عدالت اداری پیش از این در رأی شماره 1328- 1393.08.19 با استناد به ماده 64 قانون تأمین اجتماعی سازمان تأمین اجتماعی را در صورتی از پرداخت حقوق و مزایای ایام مرخصی زایمان واجد تکلیف ندانسته که کارفرمایان طبق قوانین و مقررات مکلف باشند حقوق یا مزد بیمه شدگان را بپردازند، بنابراین چون در قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب سال 1392 و مصوبه شماره 92091/ت46527هـ- 1392.04.19 هیأت وزیران، تکلیفی متوجه کارفرمایان زنان شاغل در بخش غیردولتی در پرداخت حقوق و فوق العاده های ایام مرخصی زایمان پیش بینی نشده است، سازمان تأمین اجتماعی مکلف به پرداخت حقوق و فوق العاده های مربوط است و رویه جاری در سازمان تأمین اجتماعی در خصوص مورد چه در زمانی که مرخصی زایمان طبق ماده 3 قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیردهی مصوب سال 1374 و قانون اصلاح ماده 3 قانون مذکور مصوب سال 1386، 4 و 6 ماه تعیین شده بود، حقوق مربوط به مادران پرداخت می شده است، بنا به مراتب با افزایش مرخصی زایمان به 9 ماه نیز تکلیف کماکان متوجه سازمان تأمین اجتماعی است و آراء صادر شده به وارد دانستن شکایت به شرح مندرج در گردش کار صحیح و موافق مقررات تشخیص شد. این رأی به استناد بند 2 ماده 12 و ماده 89 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 برای شعب دیوان عدالت اداری و سایر مراجع اداری مربوط در موارد مشابه لازم الاتباع است.

مرتضی علی اشراقی- معاون قضایی دیوان عدالت اداری

نظر مشورتی شماره ۹‍۰‍۰‍۰/۲۳‍۰/۱۱۵‍۰۶۸/۲‍۰‍۰ مورخ 1401.12.06 درکمیسیون مشورتی کار، بیمه و تامین اجتماعی دیوان عدالت اداری

(پرداخت حقوق و مزایای دوران مرخصی کارکنان زن قراردادی مشترک صندوق تامین اجتماعی)

جناب آقای زینلی نژاد

معاون محترم قضایی کار، بیمه و تامین اجتماعی

باسلام واحترام؛

بازگشت به نامه شماره ۲۰۰/۱۰۶۷۹/۲۷۱ مورخ ۱۴۰۱/۸/۲۹ معاون محترم قضایی کار، بیمه و تامین اجتماعی پیشین متضمن طرح این سوال که۱- مرجع پرداخت حقوق و مزایای دوران مرخصی کارکنان زن قراردادی مشترک صندوق تامین اجتماعی کدام دستگاه است؟۲- با فرض اینکه بر عهده سازمان تامین اجتماعی بوده باشد آیا می بایست حقوق و مزایای کامل پرداخت نمایند یا صرفاً غرامت دستمزد پرداخت خواهند نمود؟ پس از طرح موضوع درکمیسیون مشورتی کار، بیمه و تامین اجتماعی نظر مشورتی کمیسیون مزبور به شرح زیر اعلام می گردد:

۱- مطابق دادنامه شماره ۱۳۲۸ مورخ ۱۳۹۳/۸/۱۹ هیات عمومی دیوان عدالت اداری در پرداخت حقوق و ومزایای مرخصی زایمان کارکنان شاغل در دستگاه های دولتی، صندوق بیمه گذار مسیول پرداخت نیست بلکه کارفرما مسیول پرداخت است. لذا مستخدمین رسمی، پیمانی و قراردادی شاغل در دستگاه های اجرایی حتی در صورتی که صندوق بیمه گذار آنان صندوق تامین اجتماعی باشد به دلیل اینکه کارفرمای آنان دستگاه های اجرایی می باشند پرداخت حقوق و مزایای ایام مرخصی زایمان آنان برعهده دستگاه متبوع است و مطابق ماده ۶۴ قانون تامین اجتماعی، سازمان تامین اجتماعی تکلیفی به پرداخت حقوق ایام مذکور ندارد. لیکن پرداخت حقوق ایام مرخصی زایمان کارکنان شاغل در دستگاه های اجرایی که مشمول قانون کار می باشند مطابق ماده ۶۴ قانون تامین اجتماعی از تکالیف سازمان تامین اجتماعی است.

۲–در پرداخت حقوق ایام مرخصی زایمان اصل بر پرداخت حقوق و مزایای مستمراست.

جواد سپهری کیا

سرپرست معاونت حقوقی ، پیشگیری و پژوهش

4. امکان ذخیره مرخصی زایمان و مرخصی استعلاجی؛

دلیلی بر الزام مستخدم به حضور در محل خدمت طی دوره 9 ماهه پس از زایمان نیست/ مرخصی مذکور اختصاص به مدت 9 ماهه پس از زایمان دارد و قابل ذخیره سازی یا مطالبه آن پس از مدت مذکور نیست

(دادنامه شماره 1306 مورخ 1398.06.26 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری)

رأی هیأت عمومی

الف- تعارض در آراء محرز است.

ب- با توجه به تبصره 2 ماده واحده قانون اصلاح قوانین جمعیت و خانواده مصوب 1392.03.20 که در آن مقرر شده است: « به دولت اجازه داده می‌شود مرخصی زایمان مادران را به 9 ماه افزایش دهد و همسر آنان نیز از دو هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار شوند، این قانون به مادرانی که سن فرزند آنان به 9 ماهگی نرسیده است تسری می یابد و مادر می‌تواند تا سن 9 ماهگی نوزاد از مرخصی زایمان استفاده کند.» استنباط می‌شود، استفاده از مرخصی زایمان به جهت مصلحت مادر و فرزند برای دوره نه ماهگی پس از تولد فرزند می‌باشد و پس از آن موضوعیت ندارد و مصوبه شماره 92091؍ت46527ه—1392.04.19 هیات وزیران نیز موید همین امر است و آراء هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره های 64-1394.01.13 و 1328-1393.08.19 همگی تاکید بر الزام دستگاه های اجرایی به اعطای مرخصی زایمان همراه با پرداخت حقوق و مزایا به مدت 9 ماه دارد و دستگاه اجرایی اختیاری جهت جلوگیری از استفاده مستخدم از این حق قانونی ندارد، بنابراین چنانچه دستگاه اجرایی محل خدمت مستخدم از اعطاء مرخصی زایمان خودداری کند، اولاً: دلیلی بر الزام مستخدم به حضور در محل خدمت طی دوره 9 ماهه پس از زایمان نیست و در صورت عدم حضور در محل خدمت مرتکب تخلفی نشده است. ثانیاً: مرخصی مذکور اختصاص به مدت 9 ماهه پس از زایمان دارد و قابل ذخیره سازی یا مطالبه آن پس از مدت مذکور نیست، بنابراین آراء صادر شده به رد شکایت به شرح مندرج در گردش کار از این حیث که پس از اتمام دوره مرخصی 9 ماهه زایمان، الزام دستگاه محل خدمت به اعطای مرخصی زایمان وجهی ندارد صحیح و موافق مقررات است. این رای به استناد بند 2 ماده 12 و ماده 89 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 برای شعب دیوان عدالت اداری و سایر مراجع اداری مربوط در موارد مشابه لازم الاتباع است.

محمدکاظم بهرامی- رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

رای اول هیئت عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص عدم امکان ذخیره مرخصی استعلاجی و مرخصی زایمان

رای دوم هیئت عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص عدم امکان ذخیره مرخصی استعلاجی و مرخصی زایمان

5. نحوه ارزیابی عملکرد بانوان شاغل در زمان مرخصی زایمان یا بارداری

(بخشنامه شماره ۸۸۱۷۲ مورخ 1403.09.11 سازمان اداری و استخدامی کشور)

بخشنامه به کلیه دستگاه‌های اجرایی مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری

نظر به سؤالات مکرر برخی از دستگاه‌های اجرایی کشور در خصوص نحوه امتیازدهی ارزیابی عملکرد بانوان شاغل هنگامی که از مرخصی زایمان یا بارداری استفاده می‌نمایند، مقتضی است؛ در صورتی که مدت زمان مرخصی زایمان استفاده شده در یک سال کمتر از ۶ ماه باشد، بر اساس ماده (۱) دستورالعمل اجرایی فرآیند ارزیابی عملکرد مدیران و کارکنان رسمی و پیمانی و کارکنان قراردادی مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری بخشنامه شماره ۱۳۰۸۱۸۶ مورخ 1396.05.10 سازمان، ارزیابی عملکرد آنان بر مبنای زمان حضور انجام و نتیجه آن به عنوان نمره ارزیابی آن سال لحاظ شود. در غیر این‌صورت، در سالی که بانوان ذینفع به مدت بیش از ۶ ماه از مرخصی زایمان استفاده نموده یا می‌نمایند، امتیاز آنان در سال قبل به عنوان نمره ارزیابی لحاظ گردد. همچنین در خصوص بانوان جدیدالاستخدام که در سال اول اشتغال از مرخصی زایمان استفاده نمایند، امتیاز ارزیابی سال آتی آنان اِعمال و لحاظ گردد.

علاءالدین رفیع زاده- معاون رییس‌جمهور و رییس سازمان اداری و استخدامی کشور

6. ضوابط اجرایی نحوه اعطای مزایای جانبی به کارکنان دستگاه ‌های اجرایی (مربوط به بودجه سال 1402 کل کشور-بند (د) تبصره (12))

بخشنامه شماره 61592.129932 مورخ 1392.07.24 معاون اول رئیس جمهور

ماده ۱۷- میزان برخورداری مشمولان از انواع مزایای جانبی به تناسب مدت خدمت تمام وقت آنها (به میزان ساعات کاری مقرر در ماده (۸۷) قانون مدیریت خدمات کشوری( در دستگاه اجرایی است. اعطای مزایای موضوع این دستورالعمل (غیر از تسهیلات موضوع ماده (۱۲)) به مأموران توسط دستگاه محل مأموریت امکان‌پذیر است. دستگاه‌های اجرایی مکلف‌اند به بانوان مشمول در مدت استفاده از مرخصی زایمان برای فرزندان سوم و بیشتر، همه مزایای جانبی به غیر از کمک هزینه غذا و کمک هزینه ایاب و ذهاب را اعطا نمایند. میزان برخورداری کارکنان شاغل در مشاغل آموزشی از مزایای جانبی نقدی که مشمول آن هستند، متناسب با تعداد ماه‌هایی است که به طور کامل و تمام وقت خدمت می‌نمایند.

تبصره: تسهیلات موضوع ماده (۱۲) با رعایت سقف مندرج در این ماده و با توافق دستگاه اجرایی مبدأ و مقصد، صرفاً از یک دستگاه اجرایی به مأموران قابل پرداخت است.

انواع مزایا:

مزایای جانبی: مزایای غیر مستمر خارج از حکم (به استثنای اضافه کار و پاداش‌های عملکرد و پاداش ماده (۷) ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور) که به صورت نقدی و غیر نقدی به مشمولان تعلق می‌گیرد و شامل مزایای معیشتی، رفاهی و جوانی جمعیت است.

مزایای معیشتی: مزایایی که در راستای کمک به تأمین نیازهای اساسی و هزینه های اصلی زندگی مشمولان و در قالب مزایای مرتبط با خوراک حمل و نقل مسکن بهداشت و سلامت و سایر تشویق‌های موردی به آنها اعطا می‌شود و شامل اقلام زیر است:

الف- خوراک: کمک هزینه غذا، ارائه مستقیم غذا، ارائه مستقیم اقلام خوراکی.

ب- حمل و نقل: کمک هزینه ایاب و ذهاب، خودروی سازمانی، سرویس رفت و آمد. کارت اعتباری استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی

پ- مسکن: کمک هزینه مسکن، مسکن سازمانی یا اماکن در اختیار دستگاه اجرایی

ت- بهداشت و سلامت: بیمه تکمیلی، بیمه عمر، امکان استفاده ویژه از خدمات مراکز بهداشتی و درمانی کالاهای بهداشتی پزشک مستقر ارزیابی دوره ای وضعیت سلامت.

ث- تشویق‌های موردی: با تأیید بالاترین مقام دستگاه اجرایی یا سایر مقامات مجاز.

مزایای رفاهی: مزایایی که در راستای بهبود سطح زندگی و رفاه مشمولان و خانواده‌هایشان به آنها اعطا می‌شود و شامل اقلام زیر است:

الف- تفریحی و ورزشی: اماکن و مراکز اقامتی، تفریحی، رفاهی، فرهنگی و ورزشی یا امکان استفاده از آنها

ب- انگیزشی و تشویقی: پاداش رضایت مردم پاداش تشویقی حمایتی و هدایا پرداختهای مناسبتی تسهیلات بانکی قرض‌الحسنه بن خرید کالای داخلی کمک‌های رفاهی

مزایای جوانی جمعیت: مزایایی که در راستای تحکیم خانواده و افزایش جمعیت به مشمولان اعطا می‌شود و شامل پاداش، ازدواج، پاداش فرزندآوری و کمک هزینه مهدکودک می‌شود.

7. دستورالعمل‌های مربوط به نحوه مرخصی زایمان زنان، دو هفته ای همسران و کمک هزینه عائله مندی

(شماره های 96539-1392.06.10 و 119949-1392.07.19 وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی)

الف- دستورالعمل شماره 96539-1392.06.10

مدیران کل محترم تعاون، کار و رفاه اجتماعی استانها

با سلام و احترام

به پیوست قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده که در تاریخ 1392.03.20 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و در روزنامه رسمی کشور به شماره 19903-1392.04.13 منتشر شده است به همراه مصوبه 92091/ت46527هـ-1392.04.19 هیأت محترم وزیران ابلاغ می گردد.

خواهشمند است دستور فرمایید ضمن مطالعه مواد قانون و مصوبه مذکور تمام کارشناسان آن اداره کل مطالب ذیل را در رسیدگی ها مد نظر داشته و رعایت نمایند:

1. با توجه به تاریخ انتشار قانون مزبور در روزنامه رسمی کشور و به موجب ماده (2) قانون مدنی، تاریخ لازم الاجرا شدن قانون موصوف 1392.04.29 خواهد بود.

2. به موجب تبصره (2) ماده واحده قانون و همچنین بند (1) مصوبه هیأت وزیران مدت مرخصی زایمان (یک و دو قلو) زنان شاغل در بخشهای دولتی و غیر دولتی، 9 ماه تمام می باشد.

3. همسران افراد یاد شده در بند قبل، از 14 روز مرخصی اجباری تشویقی (استحقاقی) برخوردار می شوند. این مدت علاوه بر مرخصی های استحقاقی پیش بینی شده در قانون کار می باشد. کارفرما مکلف است مزد و مزایای مدت مرخصی ذکر شده را به کارگر پرداخت نماید.

4. از تاریخ لازم الاجرا شدن قانون، مادرانی که سن فرزندان آنان به 9 ماهگی نرسیده است نیز مشمول قانون و مصوبه مذکور شده و مدت مرخصی آنان تا 9 ماهگی نوزاد افزایش می یابد.

مدیر کل روابط کار و جبران خدمت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

دستورالعمل شماره 119949-1392.07.19

جناب آقای وزیری راد

مدیرکل محترم تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان قم

با سلام و احترام

بازگشت به نامه شماره 24851-1392.06.17 به آگاهی می‌رسانم:

1. ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب 1392.03.02 مجلس شورای اسلامی محدودیتهای مقرر در قوانین را که بر اساس تعداد فرزند برای والدین شاغل یا فرزندان آنان ایجاد شده است لغو کرده است. با توجه به این که ماده (86) قانون تامین اجتماعی نیز پرداخت کمک عائله مندی را صرفاً تا دو فرزند محدود نموده است و نظر به اطلاق مفاد ماده واحده مذکور در قسمت معنونه و محدودیت مذکور نیز ملغی محسوب و کارفرمایان مکلفند با احراز سایر شرایط مقرر در ماده مزبور به کارگران خود به ازای هر فرزند و بدون محدودیت در تعداد فرزندان کمک عائله مندی پرداخت نمایند.

2. با عنایت به منطوق تبصره (2) قانون مذکور، مرخصی اجباری تشویقی صرفاً اختصاص به کارگران مرد که همسر آنان شاغل و مشمول استفاده از مرخصی زایمان تعیین شده در آن قانون می باشند تعلق می گیرد و تعمیم آن به سایر کارگران فاقد توجیه قانونی است.

مدیر کل روابط کار و جبران خدمت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

از همین نویسنده:

محاسبه گر ماموریت روزانه کارمندان 1405