منشور حقوق پرستاران بالینی؛ سندی برای حفظ کرامت و امنیت شغلی کادر درمان

به منظور تبیین حقوق حرفه‌ای و انسانی پرستاران در محیط‌های درمانی، «منشور حقوق پرستاران بالینی» با تکیه بر اصول اخلاقی و قوانین حاکم بر نظام سلامت کشور تدوین شده است. این سند که بر اساس پژوهش‌های دانشگاهی و نظرخواهی از صاحب‌نظران حوزه سلامت تنظیم و به تصویب شورای‌عالی سازمان نظام پرستاری رسیده، در ۱۷ ماده، چارچوبی جامع برای تضمین امنیت شغلی، منزلت اجتماعی و شرایط استاندارد کاری برای پرستاران، کادر اتاق عمل، هوشبری و فوریت‌های پزشکی ارائه می‌دهد. در ادامه، متن کامل این منشور که راهنمایی برای مطالبه‌گری اصولی و مدیریت منابع انسانی در مراکز درمانی است، تقدیم می‌گردد.

تاریخ: ۱۴۰۵/۰۵/۰۶

شماره: ۱۴۰۵/۷۷/۱۱۱۳

سازمان نظام پرستاری جمهوری اسلامی ایران

بسم الله الرّحمن الرّحیم

«وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَىٰ كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا»

➢ از آن جا که احترام به شأن و منزلت انسان، دستوری الهی است،

➢ از آن جا که احترام به شأن و منزلت انسان، یک اصل بنیادی در قانون اساسی کشور ایران است،

➢ از آن جا که احترام به حقوق انسان، جوهر و بنیاد پرستاری است و

➢ از آن جا که محافظت از حقوق پرستاران یکی از پایه های اساسی رعایت حقوق مددجویان پرستاری می باشد.

بایسته است که حقوق پرستاران به عنوان انسان و همچنین حامیان شأن و منزلت مددجویان، محافظت گردد. بر این اساس، منشور حقوق پرستاران بالینی در سه محور اصلی و ۱۷ ماده، که با بهره‌گیری از رساله دکتری پرستاری خانم دکتر مرگان حامدی در دانشگاه تربیت مدرس و نظرخواهی از صاحب‌نظران تدوین و تبیین گردید و به تصویب شورای‌عالی سازمان نظام پرستاری کشور رسیده است.

منظور از پرستار در این سند، هر یک از اعضای گروه پرستاری شامل پرستار، اتاق عمل، هوشبری، فوریت‌های پزشکی و گروه‌های وابسته است.

محور اول: فرهنگ مراقبتی در سازمان

هر پرستار حق دارد:

۱) در سازمانی کار کند که مراقبت از سلامت انسان (دریافت کننده و ارائه کننده مراقبت) در آن محوریت داشته باشد.

✓ هدف و معیار اصلی هر نوع برنامه ریزی و تصمیم گیری در سازمان، ارائه مراقبت با کیفیت باشد.

✓ توجه به نیازها و مصالح پرستار و مراقبت از او، عنصری جدایی ناپذیر در هر نوع برنامه ریزی و تصمیم گیری در سازمان باشد.

✓ سازمان با حداکثر توانایی و بدون هیچ گونه محدودیتی به تعهدات خود در برابر جامعه، مددجویان و همکاران عمل نماید.

محور دوم: برخورداری از استعداد و صلاحیت های لازم و همچنین محیط و منابع استاندارد برای انجام شرح وظایف تخصصی

هر پرستار حق دارد:

۲) از فرصت آموزش ضمن خدمت و باز آموزی مناسب برای ایفای نقش حرفه ای استاندارد برخوردار باشد.

✓ در حین خدمت از آموزش کافی، جامع، مداوم و عادلانه که متناسب با نیازهای بالین و جامعه باشد، برخوردار گردد به نحوی که دانش و صلاحیت وی به موازات پیشرفت های مداوم علم و فن آوری و همچنین ارتقای دانش در سایر اعضای تیم سلامت، ارتقا یابد.

✓ آموزش کافی درباره سلامت، بیماری، اصول ارتباط و مراقبت و درمان متناسب با شرح وظایف و مسئولیت ها دریافت نماید.

✓ آموزش کافی درباره حقوق مددجو/پرستار، کدهای اخلاقی، قوانین حقوقی و روش های مطالبه حقوق دریافت نماید.

۳) بر اساس شرح وظیفه قانونی که به وی ابلاغ شده است عمل نماید.

✓ شرح وظیفه و انتظارات حرفه ای باید متناسب با صلاحیت های تخصصی، امکانات و اختیارات باشد و شأن و منزلت وی را نیز به عنوان یک متخصص حرفه ای حفظ نماید.

✓ از یک مرز واضح قانونی بین عملکرد خود با کارکنان غیر حرفه ای، اداری و سایر حرفه های بهداشتی برخوردار باشد. شرح وظیفه قانونی، مانع از اشتغال پرستار با وظایف دیگران یا بالعکس باشد.

✓ از مرز واضح قانونی بین تخصص های مختلف و وظایف خود در بخش های مختلف برخوردار باشد.

✓ حدود وظایف مراقبت غیرمستقیم از قبیل گزارش نویسی، هم راستا و هماهنگ با وظایف مراقبت مستقیم باشد و مانع مراقبت مستقیم نگردد.

✓ برای عمل به شرح وظایف مراقبت بالینی، از اختیارات قانونی متناسب با مسئولیت و دانش حرفه ای خود بهره مند باشد.

✓ از انجام وظایفی که فاقد صلاحیت و دانش کافی برای انجام آن می باشد یا آن را به سود مددجو نمی داند و یا خارج از مرزهای حرفه ای وی می باشند، اجتناب نماید.

۴) از حجم و ساعات کاری متعادل و متناسب با سختی کار مورد تصدی، مطابق با مقررات مصوب برخوردار باشد.

✓ برنامه ریزی ماهیانه و همچنین تقسیم کار در شیفت، بر اساس اصول و قوانین و سوابق کاری و به صورتی عادلانه انجام گردد.

✓ میزان ساعات کاری در حدی باشد که امکان رشد و زندگی طبیعی شخصی و خانوادگی برای وی مقدور باشد.

✓ سازمان دهی و توزیع نیرو بین بخش ها و همچنین تقسیم کار در بخش بر اساس صلاحیت صورت پذیرد.

۵) از شرایط کاری برخوردار باشد که از نظر منابع انسانی و فیزیکی، استاندارد بوده و با شرح وظایف و مسئولیت های وی متناسب باشد.

✓ ترکیب مناسب و تعداد کافی منابع انسانی در همه شیفت ها و همه موقعیت ها وجود داشته باشد تا امکان ارائه خدمات مراقبتی با کیفیت و ایمن به مددجو در عین حفظ ایمنی و سلامت پرستار امکان پذیر باشد.

✓ محیط فیزیکی و تجهیزات استاندارد فراهم باشد به نحوی که ارائه مراقبت ایمن و موثر برحسب حوزه مسئولیت، امکان پذیر باشد و تسهیل گردد.

محور سوم: برخورداری از شأن و منزلت و جایگاه مناسب به عنوان یک انسان و یک متخصص در تیم سلامت

هر پرستار حق دارد:

۶) در جامعه و محیط کار، مورد احترام و پذیرش واقع شود.

✓ در جامعه به عنوان فردی که به یک حرفه معنوی و ارزشمند اشتغال دارد، دیده شده و مورد احترام واقع گردد.

✓ در حرفه خود به عنوان یک کارشناس حرفه ای و دارای تحصیلات دانشگاهی شناخته گردد و دانش وی مورد بهره برداری قرار گیرد.

✓ از سوی مددجویان و اعضای تیم سلامت به عنوان یک عضو برابر با سایر اعضا دیده شده و به صورتی عادلانه و بدون تبعیض مورد احترام واقع گردد.

✓ در طی روابط بین فردی و کاری با مدیران، همکاران و سایر اعضای تیم سلامت از روابط ابزاری مصون باشد.

✓ تقاضاها و درخواست های وی به صورتی محترمانه مورد توجه و بررسی واقع شوند.

✓ در حین نظارت، سنجش و ارزیابی عملکرد، احترام و شأن او حفظ شود.

۷) از امکان مشارکت در تصمیم گیری به منظور ارتقای نظام سلامت و تصمیم گیری و کنترل بر عملکرد حرفه ای و شخصی خود برخوردار باشد.

✓ از حضور نمایندگان قانونی تام الاختیار در سیاست گذاری های مرتبط با نظام سلامت و پرستاری برخوردار باشد.

✓ تصمیم گیری های حرفه ای از قبیل تنظیم برنامه آموزشی، تنظیم استانداردها، انتخاب مدیران پرستاری و تشکیل سازمان ها و انجمن های صنفی به صورت مستقل انجام گردد.

✓ از طریق حق انتخاب و مشارکت در تنظیم امور کاری از قبیل میزان ساعات کاری و محیط کار، بر زندگی شخصی و کاری خود کنترل داشته باشد.

✓ از حریم و قلمرو شخصی برخوردار باشد به گونه ای که از هر نوع کنترل بیش از حد و غیر اخلاقی مصون باشد.

۸) اطلاعات و توضیح کافی در مورد مسائل مرتبط با خود به ویژه وقتی مشارکت وی در تصمیم گیری کاهش یافته است، دریافت نماید.

✓ در جریان جدیدترین دستورالعمل ها و اصول راهنما قرار گیرد.

✓ دلایل زیربنایی تصمیم هایی که مدیران در مورد وی اتخاذ می کنند مثل برنامه کاری، جا به جایی و ارزیابی به ویژه وقتی به دلایلی مشارکت وی در تصمیم گیری کاهش می یابد، روشن گردد.

✓ از نوع بیماری و خطرات احتمالی کار با مددجوی خاص آگاه گردد.

✓ از هر نوع شکایت علیه خود آگاه گردد.

۹) نقش ویژه ای را که به عنوان یک عضو تیم سلامت در دست یابی به اهداف سازمان دارد به رسمیت شناخته شود و به طور شفاف مورد تأیید و تقدیر واقع گردد به شکلی که از منافع مادی و معنوی این خدمات به صورتی عادلانه بهره مند شود.

✓ به عنوان فردی که دارای نقشی مؤثر در دست آوردهای سلامتی است، پذیرفته شود و مراقبت و خدماتی که ارائه می دهد در سیاست گذاری و اعطای امتیازات اجتماعی مورد تأیید و توجه واقع گردد.

✓ با ارزشیابی مناسب و عادلانه و همچنین بازخورد کلامی مثبت مورد تقدیر قرار گیرد.

۱۰) در بحران ها و موقعیت های چالش زای زندگی شخصی و شغلی، از حمایت و همدلی کافی در محیط کار برخوردار باشد.

✓ به خدمات مشاوره محرمانه دسترسی داشته باشد.

✓ در مواجهه با رنج و نیاز، امکان تخلیه احساسات را داشته و مورد حمایت عاطفی قرار گیرد.

✓ در هنگام بیماری و آسیب، از حمایت کافی برخوردار باشد.

✓ در شرایط بحرانی زندگی قادر به حفظ شغل خود باشد.

۱۱) امکان ارتقا و پیشرفت از طریق ادامه تحصیل و یا ارتقا در همان مقطع را داشته باشد.

۱۲) از کلیه حقوق استخدامی و شغلی متناسب با سایر کارکنان (مرخصی و …) برخوردار باشد.

✓ دستمزد کافی، عادلانه و متناسب با تحصیلات و ماهیت کار را در موعد مقرر دریافت نماید به صورتی که با شغل پرستاری با ساعت کاری استاندارد بتواند یک زندگی آبرومندانه و با شأن و منزلت مناسب داشته باشد.

✓ متناسب به سهم خود از اقتصاد سلامت به طور عادلانه برخوردار باشد.

۱۳) از ثبات و امنیت شغلی و کاری برخوردار باشد.

✓ به صورتی مناسب برای ورود به حرفه و انجام وظایف، بررسی و برگزیده شود.

✓ از محیط کار با ثبات برخوردار باشد و دستخوش تغییرات مکرر مثل جا به جایی نگردد.

✓ از حمایت سازمانهای صنفی و حرفه ای برای شرایط مناسب کاری برخوردار باشد.

✓ از کلیه حقوق خدمتی مانند بیمه شغلی، بیمه مسئولیت و بیمه بیکاری برخوردار باشد.

۱۴) از یک محیط ایمن و مصون از تهدید و خشونت و دارای برنامه های عملیاتی جامع پیشگیری از خشونت و حمایت های قانونی برخوردار باشد.

۱۵) از خدمات بهداشتی و درمانی با کیفیت و با قیمت مناسب و با تسهیلات ویژه در سراسر کشور برخوردار باشد.

۱۶) از امکانات رفاهی مناسب و با کیفیت در محیط کار برخوردار باشد.

✓ در یک محیط کاری بدون تبعیض در استفاده از امکانات رفاهی و اداری فعالیت نماید.

✓ امکان تأمین نیازهای اولیه شامل آب و غذای سالم و با کیفیت در محیط کار وجود داشته باشد.

✓ امکان مناسب برای استراحت در حین کار یا کسالت فراهم باشد.

✓ سرویس های رفاهی مناسب مثل سرویس رفت و آمد در هر شیفت وجود داشته باشد.

✓ مهد کودک مناسب و شبانه روزی در محیط کار برای دسترسی آسان به شیرخوار و شیردهی مناسب و سالم، وجود داشته باشد.

✓ امکان استفاده از مزایای قانونی برای بانوان و دیگر اقشار برخوردار باشد.

۱۷) حقوق خود را به روشی ایمن و به شکلی که باعث اختلال در ارائه مراقبت نگردد مطالبه و پیگیری نماید و در این فرآیند مورد حمایت واقع گردد.

✓ بتواند بدون محدودیت در تمامی نهادهای قانونی صنفی و حرفه ای پرستاری و سلامت عضو شود.

✓ بتواند در مورد همه حقوق خود به صورت فردی یا گروهی و بدون ترس، سؤال بپرسد، مذاکره کند و یا با رعایت عدالت، اعتراض و شکایت کند و مورد مواخذه واقع نگردد.

✓ از کانال ها و رویه های تعریف شده، مناسب و آسان جهت مطالبه حقوق در رده های پایین مدیریت برخوردار باشد.

✓ به مدیران رده بالا دسترسی داشته باشد.

دکتر قاسم ابوطالبی – رئیس شورایعالی

یوسف رحیمی – نایب رئیس اول شورا

پرویز لطفی – نایب رئیس دوم شورا

دکتر مجید احمدی – دبیر شورایعالی