ضرورت گذار از دورکاری اضطراری به دورکاری ساختاریافته در کنار طرح «روز بدون خودرو»

مجله گارگزینی – در پی جلسه هیئت وزیران مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۱۵، دستور جدیدی از سوی ریاست جمهوری مبنی بر کاهش مصرف سوخت از طریق اتخاذ تدابیری نظیر “روز بدون خودرو” و “گسترش دورکاری” به کلیه دستگاه‌های اجرایی ابلاغ گردید. اگرچه اهداف این سیاست‌ها در راستای مدیریت منابع و کاهش آلایندگی است، اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که اجرای این دستورات با پنج چالش اساسی و بنیادین روبروست که می‌تواند کارآمدی آن را زیر سوال ببرد.

1. بحران زیرساخت حمل‌ونقل عمومی؛ فراتر از یک شعار

یکی از محورهای اصلی دستور، استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی (اتوبوس و مترو) است. واقعیت این است که در اکثر شهرهای ایران، چه کلان‌شهرها و چه شهرهای کوچک، حمل‌ونقل عمومی با استانداردهای مطلوب برای جابجایی انبوه کارکنان دولتی فاصله زیادی دارد. نبود پوشش‌دهی مناسب، کیفیت پایین ناوگان و عدم تطابق زمان‌بندی‌ها با ساعات کاری اداری، این سیاست را با چالش جدی مواجه می‌کند.

2. دورکاری اضطراری در برابر دورکاری ساختاریافته؛ اشتباه در تعریف اولویت‌ها

یکی از آسیب‌های مشاهده شده در سال‌های اخیر، خلط میان «دورکاریِ مبتنی بر نوع شغل» و «دورکاریِ مبتنی بر شرایط اضطراری» است. طی سال‌های اخیر، در مواقع بحرانی (مانند ناترازی انرژی، برف و یخبندان یا گرمای طاقت‌فرسا)، با دستوراتی مواجه بوده‌ایم که در آن، اولویت دورکاری به گروه‌های خاصی نظیر بانوان باردار، مادران دارای فرزند دبستانی و کارکنان دارای بیماری زمینه‌ای داده می‌شود.

در حالی که اساس علمی و مدیریتی «دورکاری» باید بر پایه ماهیت شغل و بستر فنی مناسب برای انجام آن استوار باشد، نه بر پایه شرایط جوی یا ویژگی‌های فردی. تبدیل شدن دورکاری به یک ابزار «مدیریت بحران» به‌جای یک «روش کار مستمر»، باعث می‌شود که این الگو از مسیر اصلی خود خارج شده و به جای افزایش بهره‌وری، تنها به یک راهکار موقت برای مدیریت شرایط اضطراری تبدیل شود.